Gdańsk, miasto wojewódzkie w północnej części Polski. Położone u ujścia lewego ramienia
Wisły do Zatoki Gdańskiej. 462,7 tys. mieszkańców (2000).
Historia
W X w. istniał tu gród z osiedlem rybacko-rzemieślniczym i portem handlowym. Wzmiankowany
po raz pierwszy w Żywocie św. Wojciecha pod słowiańską nazwą "urbs Gyddanyzc". W 1148 Gdańsk wszedł w
skład diecezji biskupa kujawskiego. Za rządów Świętopełka I otrzymał prawa miejskie i liczne przywileje
handlowe. Kolejny władca Gdańska, Mściwój II zapisał Pomorze Gdańskie Polsce.
W 1308 miasto zdobyli Krzyżacy, mordując znaczną część ludności. W 1340 na miejscu
dawnego grodu powstała siedziba komtura. Sprowadzeni osadnicy niemieccy założyli Główne Miasto,
które w 1343 otrzymało prawa miejskie.
Gdańsk przyłączono do Polski w 1454. Przez następne 350 lat miasto przeżywało okres
najwspanialszego rozkwitu, otrzymało szereg przywilejów królewskich, miało monopol na handel polskim
zbożem i drzewem. Z tego okresu zachowały się najwspanialsze budowle i dzieła sztuki. W okresie
rozbiorów Gdańsk znalazł się pod panowaniem pruskim. W latach 1807-1815 zdobyty przez wojska napoleońskie,
otrzymał status wolnego miasta.
Po I wojnie światowej, w traktacie wersalskim, wrócono do formuły napoleońskiej przekształcając
Gdańsk w Wolne Miasto mające obsługiwać zamorski handel państwa polskiego. W 1939 Gdańsk wsławił się
słynną obroną załóg polskich na Westerplatte i w budynku Poczty Polskiej. Podczas okupacji znajdowały
się tutaj trzy filie obozu koncentracyjnego ze Stutthofu (Sztutowo). W marcu 1945 Gdańsk zdobyły wojska
sowieckie i oddziały 4 Brygady Pancernej Ludowego Wojska Polskiego. W wyniku walk zniszczeniu uległo
zabytkowe śródmieście.
Po wojnie zrekonstruowano zrujnowane zabytki, miasto rozbudowano. W 1970 ruszyła
budowa Portu Północnego zakończona w 1975. W tym samym czasie powstała Rafineria Gdańska. W 1970 miały
miejsce w Gdańsku robotnicze wystąpienia, krwawo stłumione przez komunistyczne władze. W sierpniu 1980
w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk, który doprowadził do powstania NSZZ "Solidarność". W Gdańsk urodzili
się m.in.: fizyk G. Fahrenheit (1686-1736), astronom J. Heweliusz (1611-1687), filozof A. Schopenhauer
(1788-1860).
Gospodarka
Jeden z głównych portów handlowych Polski wyspecjalizowany w przeładunku ropy naftowej,
węgla i rudy żelaza. Poza portem handlowym funkcjonuje przystań promowa posiadająca regularne połączenia
z portami skandynawskimi oraz przystań żeglugi śródlądowej. W mieście działają cztery stocznie: Północna,
Gdańska, remontowa, rzeczna. Wielki ośrodek przemysłowy, bardzo dobrze rozwinął się przemysł elektrotechniczny,
maszynowy, metalowy, produkcji nawozów sztucznych, petrochemiczny oraz włókienniczy, drzewny, poligraficzny,
spożywczy. Ważny węzeł komunikacyjny, port lotniczy w Rębiechowie. Ważny w skali kraju ośrodek akademicki i
naukowy. Siedziba 6 wyższych uczelni, licznych placówek badawczych, m.in. Instytutów: Morskiego, Bałtyckiego,
Budownictwa Wodnego PAN, Maszyn Przepływowych PAN, Centrum Techniki Okrętowej. Ważny ośrodek kulturalny,
miejsce wielu cyklicznych imprez o randze krajowej i międzynarodowej.
Zabytki
Bramy w zespole fortyfikacji miejskich: Mariacka (XV w.), Chlebnicka (XV w.),
Straganiarska (XV w.), Wyżynna (XVI w.), Zielona (XVI w.), Złota (XVII w.), baszty: Jacek (XIV/XV w.),
Słomiana (XIV w.), Narożna (XIV w.), Łabędź (XV w.), wieże: Więzienna, Katownia (1410), fragmenty
gotyckich murów obronnych (XIV-XV w.), Żuraw (XV w.), kościoły: Panny Marii (XIV-XVI w.), św. Jana
(XIV-XV w.), Kaplica Królewska (XVII w.), dawny kościół św. Ducha, obecnie szkoła (XIV w.), ratusz
Głównego Miasta (XIV-XVI w.), Dwór Artusa (XV-XVII w.), Fontanna Neptuna (XVII-XVIII w.), Wielka
Zbrojownia (1605), Stara Apteka (1636), dwór Bractwa św. Jerzego (1494), kamieniczki: Złota Kamienica
(1617), dom Uphagena (1776), kamienica Lwi Zamek (1569), Dom Towarzystwa Przyrodników (1598), Dom Rzemiosła
(1640) oraz dziesiątki innych, przeważnie rekonstruowanych, gotyckich, renesansowych, barokowych, rokokowych,
klasycystycznych zabytków.
_-_-_ Zdjęcia _-_-_